Poslanički klub „Srpska lista”, nakon detaljne analize situacije, uvideo je i uviđa da postoji veliki komunikacijski jaz između legalno izabranih srpskih predstavnika u organima centralne vlasti i legalno izabranih predstavnika u organima lokalne vlasti, s jedne strane, i između legalno izabranih srpskih predstavnika u organima centralne vlasti i građana koji su im dali legitimitet, s druge strane. Nepostojanje institucionalne komunikacije sa građanima, kod srpske zajednice stvara osećaj nebrige od strane njihovih legitimno izabranih političkih predstavnika.  

Osećajući potrebu da, kao legalno izabrani parlamentarni predstavnici građana trenutno stanje promene, dolazi se do zajedničkog stava da kao poslanički klub posete opštine na Kosovu u kojima žive Srbi, kako bi u neposrednim razgovorima sa lokalnim predstavnicima vlasti i građanima saznali o potrebama i problemima na lokalnom nivou. Iako su u početnoj fazi poslanici posećivali opštine sa srpskim većinskim stanovništvom, treba istaći da su usled produktivnih sastanaka usledili i pozivi predstavnika Srba iz opština u kojima su u znatnoj manjini.

Posete rezultiraju značajnim odzivom i podrškom građana, predstavnika lokalne vlasti, značajnu podršku dobijaju od predstavnika međunarodne zajednice, a takođe treba naglasiti i aktivno učestvovanje medijskog servisa. Identifikacija ključnih problema koji utiču na kvalitet života građana u opštinama sa srpskom većinom ili opštinama u kojoj su u znatnoj manjini kao cilj koji su poslanici pred sobom postavili u potpunosti je ispunjen. Sprovođenjem navedenih poseta kod građana se stvara osećaj da na strani legitimno izabranih predstavnika parlamenta postoji volja, želja i odlučnost za rešavanjem problema koji fundamentalno utiču na kvalitet života Srba.

Primetno je da i pored određenih lokalno infrastrukturalnih problema, postoji određena vrsta problema koja je učestala i to bez obzira da li se radi o opštinama u kojima Srbi čine većinu ili je reč o opštinama u kojoj su Srbi u znatnoj manjini.

Slobodno možemo istaći da se može identifikovati nekoliko fundamentalnih problema i to:

  • 1) nezaposlenost (nepoštovanje – ignorisanje zakonskog minimuma od 10% od ukupnog broja zaposlenih u organima lokalne vlasti, a koja su rezervisana za manjinske zajednice);
  • 2) uzurpacija imovine;
  • 3) neefikasan pravosudni sistem;
  • 4) bezbednost;
  • 5) budžetsko finansiranje na lokalnom nivou (povezan sa popisom);
  • 6) nepoštovanje prava na upotrebu jezika i pisma.

U okolnostima koje vladaju na teritoriji Kosova, a koje se odlikuju nepovoljnim pravno-ekonomskim ambijentom, preduzeta aktivnost poslaničkog kluba „Srpska lista” predstavlja do sada neophodan iskorak ka iskazivanju potrebe za  upoznavanjem i rešavanjem problema koji značajno utiču na kvalitet života srpske zajednice.

Poslanički klub „Srpska lista” kao sastavni deo zakonodavne vlasti koja aktivno učestvuje u kreiranju zakonskih akata i nadzire rad Vlade i ostalih javnih institucija fokusirao se na probleme koje može rešavati samostalnim i direktnim zalaganjem, a tiču se svih građana, dok sva pitanja koja su infrastrukturnog karaktera neophodno je rešavati uz koordinaciju sa nadležnim ministarstvima.

Poslanički klub je u toku prolećnog zasedanja Skupštine posetio četrnaest opština, odnosno sredina u kojima žive Srbi i učestvuju u lokalnim organima vlasti. Posete su uglavnom organizovane u opštinama koje su potvrdile zahtev za prijem poslanika. Tako su posete sa veoma korektnim i dobrim prijemom održane u opštinama:

  • Ranilug,
  • Novo Brdo,
  • Peć,
  • Goraždevac,
  • Velika Hoča,
  • Gračanica,
  • Đakovica,
  • Leposavić,
  • Priština,
  • Parteš,
  • Klokot,
  • Obilić,
  • Vučitrn i
  • Istok.

U prilogu su podaci:

  • a) izveštaj o učešću poslanika u posetama opštinama sa srpskim stanovništvom;
  • b) idetntifikovani problemi u opštinama;
  • c) zaključci i predlozi za rešavanje identifikovanih problema

Izveštaj o učešću poslanika u posetama opštinama sa srpskim stanovništvom

 

IDENTIFIKOVANI PROBLEMI U OPŠTINAMA

 

 

Opština Ranilug

 

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 57

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 51

 

Ključni problem u ovoj opštini je da zemljište od 33 hektara koje je u skladu sa pozitivno pravnim aktima Kosova od strane opštine proglašeno kao zemljište od opšteg interesa (industrijska zona), a koje Kosovska agencija za privatizaciju (KAP) jednostranom odlukom uvrštava u proces privatizacije. Opština je sporno zemljište predvidela za industrijsku zonu, nalazeći investitore voljne da ulože znatan kapital u nekoliko fabrika i u neophodnu prateću infrastrukturu. Na ovaj način opština bi u znatnoj meri rešila problem nezaposlenosti. Određeni broj investitora po saznanju da postoji spor između opštine i KAP-a uviđa da postoje ozbiljne opstrukcije da se proces realizuje i odustaju od ulaganja u potencijalnu industrijsku zonu. Drugi ozbiljan problem je nedostatak vatrogasne jedinice, iz razloga jer se opština prošle godine suočila sa razornim požarom (postoji realna potreba za formiranjem vatrogasne jedinice). U opštini je veliki broj talentovanih mladih sportista i dece koja nemaju dovoljno uslova da se posvete sportu i takvom načinu života, pa je zato neophodno ulagati u infrastrukturu koja će zadovoljiti njihove potrebe.

 

 

Opština Novo Brdo

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 84

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 34

 

Kao i u skoro svim ostalim opštinama, delegacija poslaničkog kluba i u ovoj opštini nailazi na problem sa popisom stanovništva. Realan broj ljudi koji žive u opštini Novo Brdo je 11.000, dok je broj 6.700 po zvaničnom popisu koji je održan u nestabilnim političkim, socijalnim i bezbednosnim uslovima 2011. godine u kojima je znatan broj Srba bojkotovala popis. Razlika između realnog broja stanovnika i broja po zvaničnom popisu stvara problem sa budžetom opštine koji za posledicu ima otežano funkcionisanje.

 

Opština Peć

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 335

Ukupan broj zaposlenih Srba u javnim institucijama: 2

 

Kao i u svakoj opštini, a generalno i na celom Kosovu problem nezaposlenosti ne zaobilazi ni opštinu Peć. Nezaposlenost prevashodno pogađa mlade primoravajući ih da u potrazi za poslom se u znatnom broju iseljavaju, a po rečima lokalnih srpskih predstavnika problem se može rešiti osnivanjem poljoprivredne zadruge i klasterske forme poslovanja pokrivajući time nekoliko opština i snabdevajući celu teritoriju Kosova. Uz pomoć Ministarstva za poljoprivredu, gde bi opština učestvovala sa 20% ukupnih ulaganja, navedeni idejni projekat u celosti bi se mogao realizovati.

              Goraždevac – Poslanički klub posetio je selo Goraždevac koje pripada opštini Peć, a u kome uglavnom žive Srbi. Održan je sastanak sa lokalnim stanovništvom  koje je iznelo probleme sa kojima se oni suočavaju. Građani su istakli da je glavni problem uzurpacija imovine koja se dešava uz pomoć falsifikovanja imovinskih dokumenata. Opština Peć nema pravni tim koji bi se bavio problemima srpske zajednice a tiču se uzurpacije imovine i zastupanjem ovakvih predmeta pred sudom. Drugi veliki problem tiče se bezbednosti odnosno sve učestalijih incidenata koji nikada ne bivaju rasvetljeni od strane Kosovske policijske službe i neprocesuiranjem izvršilaca krivičnih dela od strane pravosudnih organa, a koje za uzročnu posledicu imaju unošenje nemira i straha među srpskim stanovništvom.

                     Takođe, kao ogroman problem se izdvaja nezaposlenost, jer kako su naveli meštani Goraždevca, nijedan Srbin ne radi u lokalnoj samoupravi i javnim institucijama. Ovaj problem posebno pogađa mlade koji ne vide perspektivu iz razloga nepostojanja potencijalnih radnih mesta. Delimično ovaj problem se može rešiti izgradnjom preko potrebne brane kojom bi se normalizovalo snabdevanje vodom i navodnjavanjem poljoprivrednog zemljišta kao prioritetnog izvora prihoda za stanovnike Goraždevca.

 

Opština Orahovac, selo Velika Hoča

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 174

Ukupnan broj zaposlenih Srba u javnim institucijam: 11

 

Najveći problem opštine Orahovac, a samim tim i sela Velika Hoča je nedovoljno razvijena privreda, veliki procenat nezaposlenih (posebno omladine) i bezbednosni izazovi sa kojima se konstantno suočava srpska zajednica. Navedeni izazovi direktno utiču na ugrožavanje egzistencije znatnog broja stanovnika koja za posledicu ima i njihovo iseljavanje. Sve ovo dovodi do toga da broj stanovnika srpske zajednice u Orahovcu i Velikoj Hoči je u stalnom i rapidnom opadanju godinama.

Građani i lokalna samouprava vide rešenje ovih problema u turističkom potencijalu sela Velika Hoča i apeluju da se u budućnosti stavi akcenat na razvoju turizma i usluga koje prate ovu privrednu granu.

Poslanici su uvideli želju da mladi iz sela Velika Hoča imaju potrebu da se uključe u procese donošenja odluka koje se tiču svih pitanja vezanih za njihovo selo i opštinu.

 

 

Opština Gračanica

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 58

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 51

 

Ovo je verovatno opština koja ima najveći problem, uzrokovan bojkotom popisa iz 2011.godine. Zvaničan broj stanovnika na osnovu koga se kreira budžet je 10.600, dok se realan broj stanovnika u opštini Gračanica kreće od 22.000-25.000. Razlika između realnog broja stanovnika i broja po zvaničnom popisu iz 2011. godine uzrokuje da umesto 104 radnika u opštini koliko je i realna potreba trenutno radi samo 58 službenika.

Takođe drugi problem koji je uzrokovan razlikom između realnog broja stanovnika i zvaničnim brojem stanovnika utvrđenim popisom iz 2011.godine zahteva da se u toku fiskalne godine izvrši rebalans budžeta kako bi se pokrio celokupan budžet potreban za minimum normalnog funkcionisanja opštine. Gradonačelnik je naglasio, kao prioritetan infrastrukturni projekat izgradnju obilaznice oko Gračanice kojom bi se rasteretio saobraćaj koji se odvija kroz samu opštinu.

 

Opština Đakovica

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 212

Ukupan broj zaposlenih Srba u javnim institucijama: 0

Poslanici su u posetu Đakovici došli zajedno sa predsednikom Udruženja Đakovčana Đokicom Stanojevićem. U gradu gde je nekada živelo oko 12.500 Srba, danas je opstala jedino Crkva „Uspenja Presvete Bogorodice” u centru grada koja je obnovljena 2008.godine nakon Martovskog pogroma u kojem je bila potpuno uništena. U Đakovici danas, u kući koja se nalazi u dvorištu crkve žive četiri starice, monahinje Teoktista i Joanikija, sa kojima žive Vasiljka Perić i Nadežda Isailović. Kako im je sloboda kretanja ograničena na crkveno dvorište, s tim da su stare i zdravstveno slabe, svakodnevno se suočavaju sa problemima kao što su: održavanje crkve i dvorišta, održavanje kuće, problem sa zvonikom crkve koji preti da se uruši, slobodom kretanja. Poslanički klub Srpske liste je prilikom posete manastaru, monahinjama uručio novčanu pomoć.

 

Opština Priština

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 635

 Ukupan broj zaposlenih Srba u javnim institucijama: 2

 

Na sastanku sa gradonačelnikom Prištine razgovaralo se o aktuelnim temama i problemima u opštini. Kako Srba gotovo da nema u gradu, fokus u razgovorima je bio na okolnim selima u kojima žive Srbi. Učesnici su se složili da su otvaranje radnih mesta i razvoj poljoprivrede ključni za razvoj ovih sredina.

Takođe, postavljen je cilj koji uključuje ekonomsku integraciju svih zajednica, kao i kreiranje strategije za omogućavanje prodora poljoprivrednih proizvoda iz ovih sela na tržište Prištine i celog Kosova. Ovim bi se ekonomska situacija srpske zajednice u ovoj opštini, koja nije na zavidnom nivou, ojačala i značajno bi se olakšao život ljudi.

Inače treba naglasiti da je ovo bila prva zvanična poseta predstavnika Srba sa centralnog nivoa opštini Priština od 1999 godine.

 

 

 

 

 

Opština Leposavić

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 127

 Ukupan broj zaposlenih Srba u javnim institucijama: 116

 

Opština Leposavić je opština sa najvećim stepenom razvoja u poslednjih par godina u domenu realizacije infrastrukturnih projekata koji direktno utiču na poboljšanje kvaliteta života građana. Problem koji utiče na veći razvoj i stabilnost opštine, je problem dodele budžetskih sredstava koji se dodeljuje na osnovu procene broja stanovnika, a to dovodi do umanjenog iznosa budžeta i broja zaposlenih u opštini koji bi, da je zakonski prilagođen realnom broju stanovnika, omogućio nesmetano funkcionisanje lokalne samouprave.

Poslanici su informisani da je u prošloj godini zaposleno 68 radnika na radnim mestima koja doprinose boljem funkcionisanju opštine i da je jedan od aktuelnih problema nedostatak prostora koji bi, u dogledno vreme morao da se reši izgradnjom nove i moderne zgrade opštine. Takođe je u razgovoru sa lokalnim predstavnicima ustanovljeno da je neophodno poboljšati komunikaciju između opštine Leposavić i centralnih vlasti kroz direktnu komunikaciju i češće sastanke kako bi se efikasnije rešavali problemi građana.

 

 

 

Opština Parteš

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 37

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 35

Po rečima lokalnih predstavnika Srba, ovu opštinu najviše pogađa iseljavanje i slab natalitet. Bojkotom popisa 2011.godine, opština ima na raspolaganju značajno manje novca nego što bi po realnom broju stanovnika trebalo da raspolaže. Predstavnici opštine ističu izuzetno slabu saradnju sa centralnim organima vlasti, uz želju da se saradnja unapredi.

Stanovnici Parteša imaju velike probleme i sa uzurpacijom imovine, a zbog nedostatka pravnika i pravne službe, ne uspevaju da odbrane svoja prava pred sudovima, koji su prema njihovim svedočenjima vrlo često i izuzetno pristrasni.

 

Opština Klokot

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 50

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 34

 

Najveći problem predstavnici Srba u ovoj opštini navode izuzetno lošu socijalnu sliku tj.značajan broj porodica žive u nehumanim uslovima, pa čak i u uslovima potpunog siromaštva. Kao i u većini opština južno od Ibra, i ovde je izražen problem budžeta koji je zbog bojkota popisa znatno manji od onog koji je predviđen za realan broj ljudi koji živi u opštini Klokot. Sve ovo čini da je stopa nezaposlenosti veoma visoka i da se sve veći broj mladih odlučuje da napusti Klokot.

Opština Obilić

Ukupno zaposlenih u javnim institucijama: 126

Ukupno zaposlenih Srba u javnim institucijama: 11

Ključan problem u ovoj opštini je neplaćanje rudne rente od strane Kosovske Elektro Korporacije (KEK) koja koristi 70% zemljišta opštine. Srpski predstavnici u lokalnoj samoupravi navode da u opštini postoji vrlo dobra saradnja izmedju predstavnika zajednica, te da ne postoje veći problemi sa kojima se suočavaju. Moguća je bolja zaposlenost Srba u lokalnim institucijama koja je nešto malo ispod zakonskih 10%,ali je svakako bolja nego u većini drugih opština (kako nijedan Srbin ne radi u KEK-u, ovo bi predstavljao osnov zapošljavanja odredjenog broja pripadnika srpske zajednice). Prisutan je i problem sa klizištima u okolnim selima u kojima žive Srbi, a koji negativno utiče na poljoprivredu i domaćinstva.

Predstavnici Srba u opštini ukazuju da bi se povratak trebao nastaviti u sredinama u kojima Srbi, već žive (Plemetina, Prilužje i okolna sela) i da je to jedini način da povratak postane realan i održiv. Bojkotom popisa iz 2011.godine zvanično je prikazan znatno manji broj Srba u ovoj opštini od realnog, koji za posledicu ima otežano ostvarivanje zakonskih prava.

 

Opština Vučitrn

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 247

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 12

Problem sa vodovodom i distribucijom pijaće vode domaćinstvima, identifikovan je kao strukturalni problem koji pogađja sve zajednice u ovoj opštini. Nezaposlenost i neodrživost povratka u samom gradu predstavlja značajan problem za srpsku zajednicu. Što se tiče povratka, predstavnici Srba u Vučitrnu su saglasni da je pravi put ka uspešnom povratku to, da se on vrši u okolnim selima u kojima već mnogo lakše i bezbednije funkcionišu pripadnici srpskog naroda.

Nezaposlenost je ogroman problem Srba u ovoj opštini, te bi veći broj mesta u lokalnim institucijama značajno poboljšao kvalitet života Srba u Vučitrnu. Velike probleme u okolnim selima predstavljaju poplave koje ugožavaju prinose, ali i domaćinstva koja se nalaze u blizini rečnog toka.

 

Opština Istok

Ukupan broj zaposlenih u lokalnim institucijama: 177

Ukupan broj Srba zaposlenih u lokalnim institucijama: 2

Posetom opštini Istok utvrđeno je da je to opština sa najvišim procentom uspešnosti povratka raseljenih Srba. Kako navode predstavnici srpske zajednice u ovoj opštini, najveći problemi za Srbe su konstantna krađa stoke i poljoprivrednih mašina koje su osnov za ekonomsku egzistenciju Srba, a iz razloga jer se isključivo bave poljoprivrednom proizvodnjom. Uzurpacija imovine i korišćenje falsifikovanih posedovnih papira su veoma čest slučaj.

 

 

 

 

ZAKLJUČCI I PREDLOZI ZA REŠAVANJE IDENTIFIKOVANIH PROBLEMA

  1. BEZBEDNOST

 

 

Angažovati se na izradi akcionog plana za rešavanje bezbednosnih problema sa kojima se suočavaju Srbi (napadi, pljačke, uzurpacija imovine, itd.). Trenutni ljudski resursi Kosovske Policijske Službe (KPS) nisu dovoljni za obezbeđivanje prisutnosti na svim potencijalno opasnim lokacijama, treba istaći da bi preventivno delovanje putem mobilnih patrola od strane KPS-a, osetno povećao stepen bezbednosti građana. Takođe, uz minimalne napore povećanog stepena direktne komunikacije sa KPS-om (veza za hitne slucajeve) koja bi bila dostupna svim građanima i promovisana kao takva, znatno bi uticala na mogućnost bržeg delovanja policije na poziv građana. Od suštinske je važnosti napraviti mehanizam redovnih mesečnih sastanaka sa komandirima policije, koji dolaze iz opština za koje se opravdano smatra da je nivo krivičnih dela usmerenih prema Srbima (bez obzira na vrstu krivičnih dela) izuzetno visok, s tim da je neophodno potvrditi rešenost najviših organa policije da, upravo oni budu pokrovitelji ovih sastanaka. U bezbednosni akcioni plan treba uključiti predsednike sudova (osnovnih i viših sudova) i predstavnike tužilaštva (osnovno i više) kako bi navedene slučajeve (prevashodno se radi o etnički motivisanim krivičnim delima) tretirali kao prioritetne, a krajnji rezultat doprineo bi rešavanju bezbednosne situacije (efektivno i preventivno). Postojeći zakonski okviri daju dovoljno ingerencije policiji, sudstvu i tužilaštvu za efikasnije delovanje, pa samim tim uz jaku političku i institucionalnu podršku vlade usvajanje odluka na nivou planiranih zajedničkih sastanaka ne bi trebao da bude problem.

 

 

 

 

  1. ODRŽIVI POVRATAK

Raseljenim licima mora i treba omogućiti da se vrate u posed svoje imovine, da je nesmetano koriste uz poštovanje najviših pravnih akata na Kosovu i poštovanju Evropske povelje o ljudskim pravima – protokol jedan. Ipak, u trenutnim okolnostima koji predstavljaju rezultat određenih društvenih procesa postojanje iskrene želje za povratkom raseljenih lica od strane većinske zajednice na Kosovu prevashodno je deklarativnog karaktera, a bez iskrenije želje i namere da se povratak realizuje. U trenutnim otežanim okolnostima, koje su uzrokovane odsustvom iskrene volje većinske zajednice, možemo slobodno istaći da će povratak raseljenih lica sa teritorije Kosova trajati i više od 10 godina (s obzirom na vrlo slab tempo povratka i nepostojanja ili slabog organizovanja neophodne fizičke i pravne infrastrukture).

Ipak, iako od strane većinske zajednice postoji aktivan ili pasivan otpor realizaciji povrtaka raseljenih lica, neophodno je istaći da se povratak mora planirati u dva pravca i to: a) povratak u mesto prebivališta – neophodno je dugoročno planiranje za povratak u mesta u kojima su ranije živeli, ili b) povratak u alternativna mesta – povratak u sredinama u kojima Srbi, već žive a iz razloga nemogućnosti povratka u mesto prebivališta.  Za sprovođenje navedenih strategija, a sve u cilju dinamičnijeg povratka raseljenih lica neophodno je obezbediti podršku najviših organa vlasti. Srpska lista kao legitimni predstavnik građana srpske zajednice predlaže neophodno povećanje stambenih kapaciteta (u mestima prebivališta ili alternativnim mestima) uz podršku lokalnih i centralnih organa vlasti za stvaranje pravnog ambijenta koji bi garantovao povratnicima pravnu sigurnost s jedne strane, i finansijsku sigurnost s druge strane (finansijska podrška – započeti razvoj malih, porodičnih firmi).

Od ključne važnosti za „stimulaciju“ povratka i opstanka, neophodna je agresivnija politika subvencionog finansiranja malih, porodičnih firmi od strane Beograda i nadležnih ministarstava iz Prištine. Treba istaći da je pitanje opstanka Srba na Kosovu od strateškog značaja za  Beograd, te je neophodno obezbediti životne uslove (finansijske) koji moraju biti, ako ne bolji, onda barem na nivou onih životnih uslova u Kraljevu, Kruševcu, Beogradu itd.

  1. NEZAPOSLENOST

Dugogodišnji najveći izazov kosovskog društva predstavlja visok stepen nezaposlenosti, s tim što je u sredinama gde žive Srbi taj problem znatno izraženiji, a iz razloga: a) neravnomerne zastupljenosti Srba i drugih nealbanaca u lokalnim institucijama; b) zbog nemogućnosti srpskih preduzetnika da normalno posluju, razvijaju i šire poslovanje iz razloga nedostatka ili nepostojanja fondova za razvoj s jedne strane i malog tržišta roba i usluga koje pokrivaju s druge strane.

Zakon o javnoj službi Kosova i drugi zakonski akti koji se bave pravima zajednica predviđaju da sve nevećinske zajednice budu zastupljene najmanje 10% u javnoj službi. Navedena kvota koju pozitivni pravni akti Kosova prepoznaju kao nasleđe ne poštuje se ili se svesno, odnosno nesvesno ignoriše, tj. broj nealbanaca koji rade kao javni službenici Kosova kreće se u rasponu između 6 i 7 %. Bez obzira na postojeće napore da navedena kvota bude usklađena sa zakonima, ona se ne povećava, odnosno izražen je trend rapidnog i vidnog opadanja, pa se trenutnim tempom za nekoliko godina može opravdano očekivati znatno manji broj javnih službenika u institucijama Kosova. Sa javnim preduzećima situacija je još drastičnija, npr.: 1) u KEK-u koji se bavi proizvodnjom električne energije sa otprilike 7.500 zaposlenih, radi ukupno 70 Srba (manje od 1%), 2) u kompaniji Pošta i Telekomunikacije Kosova od ukupno 2.550 zaposlenih, samo je oko 80 Srba zaposleno (oko 3%), a još je manji broj ostalih nealbanaca,  itd. Kadriranje u pomenutim javnim preduzećima je u direktnoj nadležnosti Vlade Kosova i put za ravnopravnu zastupljenost unutar javnih preduzeća je ostvariv, samo kroz političke dogovore. Sva javna preduzeća pod nadležnošću Vlade Kosova, morala bi biti zastupljena u svim regionima ili opštinama, a to se može postići osnovanjem ogranaka na lokalnom ili regionalnom nivou.

Pored insitucionalnog zapošljavanja, jačanje malih preduzeća (proizvodnja i usluge) predstavlja okosnicu ekonomskog razvoja. Zajedničkim planom sufinansiranja (subvencije) i osnivanje „Fonda za razvoj“ predstavljalo bi inicijalni osnov razvoja ekonomije na mikro nivou,  tj. dodatno bi se omogućilo zapošljavanje i samozapošljavanje kroz postojeća i novoosnovana mala preduzeća. Zajednički fond mora uključiti značajan broj centralnih institucija (Ministarstava), a pogotovo u početnoj fazi Ministarstva kojim rukovode predstavnici Srba, a iz razloga jer su upavo oni kao legitimni predstavnici bliže upoznati sa potrebama i zahtevima srpskog stanovništva.

  1. PRAVNI TIM

Opsežnim razgovorima sa predsednicima opština dolazi se do zaključka da većina njih ima ozbiljne izazove u delu odbrane interesa građana, a i zastupanja opštine i njenih interesa pred pravosudnim organima. Najčešći problemi građana su uzurpacija lične imovine ili „pristrasno“ suđenje u različitim slučajevima koji ne samo da nanose štetu pojedincima (i porodicama) protiv kojih se vodi sudski spor, već indirektno, a nekada i direktno obeshrabruju sva potencijalno zainteresovana lica da će u skladu sa načelima pravičnog sudskog postupka zaštititi svoja prava. Osnivanje pravnog tima koji bi činili advokati i pravnici, a koji bi bili na raspolaganju svakoj opštini u sporovima koji su od značaja za njeno funkcionisanje sa posebnim osvrtom na slučajeve uzurpacije imovine i falsifikovanja posedovnih listova. Delovanje pravnog tima imalo bi velikog značaja za stvaranje pravne sigurnosti. Pravni tim se može osnovati u formi: a) Nevladina organizacija ili

b) savetodavnog tela, koji se projektom može finansirati od strane nadležnih ministarstava (Beograd, Priština) i međunarodnih organizacija.

 

  1. REDOVNI SASTANCI PREDSTAVNIKA SRBA

Izraditi akcioni plan za održavanje mesečnih sastanaka između predstavnika Srba koji deluju na centralnom i lokalnom nivou vlasti radi lakšeg i efektnijeg praćenja i rešavanja problema. Inicijatori ovih sastanaka mogu biti poslanici (uz obavezno prisustvo ministara i gradonačelnika) kao dela najvišeg organa zakonodavne vlasti, a iz razloga, jer bi blagovremeno mogli da deluju preduzimajući određene zakonom dozvoljene radnje za neophodnu implementaciju zakonskih akata koji na najdirektniji način utiču na život gradjana a posebno Srba. Pored poslanika kao inicijatori održavanja sastanka mogu biti ministri ili gradonačelnici koji predstavljaju srpsku zajednicu. Za uspešnost i svrsishodnost sastanaka, najbitnije je da se posle svakog održanog sastanka građanima se mora prezentovati dogovoreno. Zarad efikasnosti, sastanke odrediti kao obavezne za sve učesnike, čime bi se pokazala ozbiljnost i profesionalnost, a samim tim bi višestruko pozitivno uticalo na građane i institucije.

 

  1. STRATEŠKO ULAGANJE

Za realizaciju planova koji su od strateških interesa za Srbe, neophodno je da mehanizmi sprovođenja budu obavezni za predstavnike srpske zajednice na svim nivoima vlasti. U planiranju zajedničkog delovanja, bitno je da se inicijative blagovremeno pokreću iz razloga njihove pravovremene realizacije. Zbog nivoa političke odgovornosti, harmoničnog delovanja i boljeg uticaja na sve aktere u strateškom planiranju, poslanici skupštine Kosova moraju kao inicijatori preuzeti najveću odgovornost i Skupštinu Kosova, učiniti mestom okupljanja srpskih predstavnika.

Predloženi koraci u realizaciji planova od strateškog interesa mogu biti sprovedeni na sledeći način:

  1. Dogovoriti redovne (minimum jednom mesečno) sastanke poslanika sa nadležnim članovima Vlade;
  2. Na zajedničkim sastancima se mora utvrditi formiranje zajedničkog budžeta koji bi bio direktno uslovljen visinom strateškog projekta koji ekonomski i infrastrukturalno unapređuje kvalitet života pripradnicima srpske zajednice. Sredstva za strateški projekat izdvajala bi se iz budžeta nadleznih ministarstava. Navedeni budžet planira se za svaku fiskalnu godinu.
  3. Proceduru za realizaciju projekata (dizajniranje projekta, objavljivanje tendera, itd.) sprovodi opština – dobitnik projekta.
  4. Oformiti zajedničku komisiju za utvrđivanje „strateških projekata“. Predlog sastava komisije: 3 poslanika, 2 predstavnika ministarstava (ministri) i 2 predstavnika opština (gradonačelnici).
  5. Utvrditi i usaglasiti metodologiju kreiranja Fonda za razvoj. U cilju transparentnosti, zvanično predstaviti organizovanje sastanaka, kao i šta je dogovoreno na njima.